აღმოაჩინეთ უკრაინა ფეხბურთით

გამოქვეყნებულია სპორტი
პარასკევი, 09 აგვისტო 2019 11:05

უკრაინულმა ფეხბურთმა საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მალევე შეძლო გადარჩენა და აღორძინება. 2000-იან წლებში მისი განვითარება ახალი მოდელის მიხედვით მიმდინარეობდა. ახალი ათასწლეულის დასაწყისიდან, მდიდარმა ბიზნესმენებმა და ოლიგარქებმა დაიწყეს უკრაინული საფეხბურთო კლუბების შეძენა და კონტროლი, ქვეყნის სოციალურ-პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში მიმდინარე მოვლენების შესაბამისად.

ფეხბურთი გახდა უკრაინული ოლიგარქების საყვარელი „სათამაშო“. ერთის მხრივ, ამან მას მისცა მოკლევადიანი იმპულსი და მომავლის იმედი; მაგრამ, მეორეს მხრივ, ამან გამოიწვია სავალალო შედეგები, როდესაც ბევრმა კლუბმა საერთოდ შეწყვიტა არსებობა, დაკარგა ეროვნულ ჩემპიონატში თამაშის შესაძლებლობა, ასევე შემცირდა პრემიერ -ლიგაში მონაწილე გუნდების რაოდენობა და მაყურებელთა დასწრება. ასე რომ, როდესაც ხედავთ, რომ ფეხბურთი დაღმა ეშვება, ეს ნიშნავს, რომ ოლიგარქებს ნაკლები ფული აქვთ, ვიდრე ადრე ქონდათ.

უკრაინული ფეხბურთის "ოლიგარქიზაცია"

90-იანი წლების დასაწყისში, „დინამო“ (კიევი), ყველაზე სახელოვანი უკრაინული საფეხბურთო კლუბი, შეისყიდა უკრაინელმა ბიზნესმენმა და პოლიტიკოსმა გრიგორი სურკისმა, შემდეგ კი კლუბი მისი უმცროსი ძმის, იგორ სურკისის საკუთრება გახდა. რინატ ახმეტოვი, რომელიც უკრაინაში უმდიდრესი ადამიანია, გახდა დონეცკის „შახტარის“ მფლობელი. სწორედ მან მიაღწია უდიდეს წარმატებას უკრაინის ფეხბურთის ისტორიაში, როდესაც დონეცკის „შახტარმა“ 2007/08 წლებში უეფას თასი მოიგო.

ამ ორის გზაზე სხვა ოლიგარქებიც წავიდნენ: ხარკოველმა მაგნატმა ალექსანდრე იაროსლავსკიმ იყიდა ადგილობრივი „მეტალისტი“; იგორ კოლომოისკი, ერთ-ერთი ყველაზე სკანდალური ოლიგარქი, გახდა „დნიპროს“ საფეხბურთო კლუბის მფლობელი, და როგორც ამბობენ, მან ფინანსური გავლენა შეინარჩუნა საფეხბურთო კლუბების „კრივბასზე“ (კრივოი როგი), „ვოლინზე“ (ლუცკი) და „არსენალზე“ (კიევი). ამის შემდეგ სხვა კლუბებიც მოხვდნენ სხვა ოლიგარქების კონტროლის ქვეშ. პეტრე დიმინსკი, ბიზნესმენი ლვოვიდან, გახდა „კარპატების“ (ლვოვი) პრეზიდენტი; უკრაინელი მილიარდერი კონსტანტინე ჟევაგო გახდა „ვორსკლის“ (პოლტავა) სპონსორი, ევგენი გელერმა, ბიზნესმენმა და ყოფილმა დეპუტატმა, დაიწყო „ზორიას“ (ლუგანსკი) დაფინანსება და ა.შ. 

შედეგად, ფეხბურთი ოლიგარქების გავლენის ქვეშ მოექცა, როდესაც კლუბები ასრულებენ ერთგვარ „სათამაშოების“ როლს დიდი ბიზნესმენების ხელში და უმეტესი უმრავლესობა დამოკიდებულია მესაკუთრეთა ფინანსურ ინვესტიციებზე.

ამგვარი ვითარება ასახავს მოვლენებს ქვეყნის შიგნით. კლანური-ოლიგარქიული სისტემა, რომელიც ჭარბობდა უკრაინის ეკონომიკურ და სოციალურ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში, ასევე აისახებოდა ეროვნულ ფეხბურთში. კლუბები გახდნენ ინსტრუმენტები, რომლის საშუალებითაც შეგიძლიათ აჩვენოთ "პატარა კუნთების თამაში" და კონკურენტებთან ბრძოლაში პოლიტიკურ თამაშებში გამართოთ ჩხუბი. გარდა ამისა, ზოგ შემთხვევაში ფეხბურთში ინვესტიციის განხორციელება, სავარაუდოდ, კორუფციული მოქმედებების შედეგად მიღებული შემოსავლის ნაწილობრივ ლეგალიზაციას წარმოადგენდა. წარმატებულმა კლუბებმა ასევე აჩვენეს, რომ ეკონომიკას აქვს უამრავი "თავისუფალი ფული", რომელსაც ოლიგარქები სპორტში აბანდებენ.

ერთი მხრივ, საერთაშორისო ასპარეზზე ინდივიდუალური წარმატებების, უკრაინაში შემოსული პოპულალური უცხოელი მოთამაშეების მზარდი ნაკადის და თამაშებზე მოსული გულშემატკივრების რაოდენობის ზრდამ, შექმნა მცდარი შთაბეჭდილება, რომ უკრაინული ფეხბურთი ისეთივე მდიდარი გახდა, როგორც ევროპული.

მაგრამ, მეორეს მხრივ, ამ მოდელმა ასევე აჩვენა თავისი მთავარი სისუსტე: სრული დაუცველობა იმ ეკონომიკური და სოციალურ-პოლიტიკური სირთულეებისგან, რომელთა წინაშეც ქვეყანა შეიძლება აღმოჩნდეს, და ის დიდი ზარალი, რომელიც შეიძლება მიადგეს მაგნატებს, რომლებიც კლუბებს ფლობენ.

ეს სისუსტე ყველაზე აშკარა გახდა „ევრომაიდნის“ ორგანიზების და უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ომის დაწყების შემდეგ. ქვეყანაში არსებულმა მძიმე ეკონომიკურმა ვითარებამ ოლიგარქებსაც შეუტია: მათ დაიწყეს საფეხბურთო საქმიანობის მასიურად შეჩერება, თავიანთი კლუბებისთვის ხარჯების მკვეთრად შემცირება ან თუნდაც მათი მიტოვება. რთულ პირობებში, ოლიგარქები მიხვდნენ, რომ მათთვის კლუბები ტვირთად იქცა, ანუ "ჩემოდანი იყო სახელურის გარეშე". შედეგად, სულ რაღაც სამ წელიწადში, 2014 წლიდან, უკრაინაში 20-მა პროფესიონალურმა კლუბმა შეწყვიტა არსებობა. უფრო მეტიც, მაყურებელმა კვლავ შეაჩერა ფეხბურთის მატჩებზე სიარული, რამაც სტადიონებზე დაბალი დასწრების მაჩვენებელი დააფიქსირა.

დასავლური მოდელი: ფეხბურთი, როგორც ბიზნესი

ერთ – ერთი მიზეზი, რამაც გამოიწვია ასეთი სავალალო შედეგები, არის ის, რომ ეროვნულ კლუბებს არ შეეძლოთ ფულადი მოგების მიღება. იმისდა მიუხედავად, რომ მდიდარი ბიზნესმენები ფლობდნენ უკრაინულ კლუბებს, ფეხბურთი ძნელად განვითარდა, როგორც ბიზნესი. დასავლური მოდელისგან განსხვავებით, სადაც ფეხბურთი და სპორტი ძირითადად მეწარმეობის საქმიანობად განიხილება, უკრაინაში იგი როგორღაც აღიქმებოდა, როგორც კონკურენციის გზა, დაპირისპირებულ ბიზნესსა და პოლიტიკურ ბანაკებს შორის.

დასავლეთში, ფეხბურთს როგორც ბიზნესი ისე განიხილება. 2018 წლის საფეხბურთო კლუბების შემოსავლის რაეიტინგის მიხედვით, რომელსაც ყოველწლიურად აქვეყნებს კომპანია „დელოიტი“, 20-ი საუკეთესო კლუბის შემოსავალმა 2016/2017 წლებში 7,9 მილიარდ ევროს მიაღწია. სიის სათავეში ინგლისური „მანჩესტერ იუნაიტედია“, 2017 წელს მისი შემოსავალი 676 მილიონ ევროზე მეტია. შედარებისთვის, 2018 წლის ბიუჯეტი უკრაინის პრემიერ ლიგის მთელი ტურნირისთვის შეადგენდა 13 მილიონ გრივნას (დაახლოებით 480,000 აშშ დოლარი).

ინგლისის პრემიერ ლიგა (EPL) საუკეთესოდ დაეუფლა ასეთ ბიზნეს მოდელს. ევროპის საუკეთესო საფეხბურთო ლიგებს შორის, იგი პირველ ადგილზეა შემოსავლით. 2017 წელს EPL-ს შემოსავალმა 5 მილიარდ 340 ათასი ევრო შეადგინა, რასაც მოჰყვა ესპანეთის „ლა ლიგა“ (2 მილიარდი 899 ათასი ევრო) და გერმანიის „ბუნდესლიგა“ (2 მილიარდი 799 ათასი ევრო). EPL–მა მთლიანი შემოსავლებიდან ნახევარზე მეტი (2 მილიარდი 910 ათასი ევრო) მიიღო სამაუწყებლო კონტრაქტებიდან, ხოლო 1 მილიარდი 250 ათასი ევრო სპონსორობის ხელშეკრულებებისა და სხვა კომერციული საქმიანობისგან.

ამრიგად, „პრემიერ ლიგა“ რჩება მსოფლიოში ყველაზე აქტიურად გაყიდვად საფეხბურთო ლიგად. EPL–ს ყველაზე მეტი - ექვსი კლუბი ყავს - ყველაზე ძვირადღირებული საფეხბურთო ბრენდების TOP-10 სიაში, რომელსაც ასევე ორი ესპანური კლუბი ყავს, ერთი გერმანული და ერთი ფრანგული. ყველა მოთამაშის საბაზრო ღირებულება, რომლებიც EPL- ში თამაშობენ, ასევე რეკორდულია და 8.3 მილიარდ ევროს აღწევს. შედარებისთვის, 2018/2019 წლებში უკრაინის „პრემიერ ლიგის“ ყველა მოთამაშის მთლიანი საბაზრო ღირებულება, Transfermarkt-ის თანახმად, შეფასდა დაახლოებით 285 მილიონ ევროდ.

ეროვნული ფეხბურთის ტრაგიკული მდგომარეობა არაერთხელ დაადასტურეს კლუბების მფლობელებმა. 2009 წელს ალექსანდრე იაროსლავსკიმ, „მეტალისტის“ მაშინდელმა მფლობელმა, აღიარა, რომ მისი კლუბი "არააქტიური აქტივია" და აღნიშნა, უფრო მეტიც, რომ უახლოესი 10 წლის განმავლობაში შეუძლებელი იქნებოდა ფულის გამომუშავება ეროვნულ ფეხბურთზე. ცხრა წლის შემდეგ, იგორ კოლომოისკიმ, „დნიპროს“ ყოფილმა მფლობელმა, დაადასტურა იაროსლავსკის სიტყვები, რომელიც თავის ყოფილ საფეხბურთო კლუბს „წამგებიან პროექტს“ უწოდებდა. ”ფეხბურთი [უკრაინაში] პრაქტიკულად გარდაიცვალა,” ხაზგასმით აღნიშნა მან. 2019 წლის დასაწყისში, ვიქტორ ვაცკოსთან ინტერვიუში, (ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი უკრაინელი ფეხბურთის კომენტატორი), „დინამო“ კიევის პრეზიდენტი იგორ სურკისი, პასუხობდა კითხვას მისი კლუბის ბიზნეს მიმზიდველობასთან დაკავშირებით, და აღიარა, რომ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ „დინამოს“ გააკონტროლებდა რეალური ბიზნესმენი, იგი შეიძლება ჩაითვალოს, როგორც აქტივი, რომელსაც შეუძლია მოგება მიიღოს.

სიტუაცია დასტურდება სტატისტიკური მონაცემებით. უეფას, ევროპის ფეხბურთის მმართველი ორგანოს დასკვნაში მოყვანილი მონაცემებიდან ჩანს, რომ უკრაინის „პრემიერ ლიგის“ კლუბებმა 2017 წელს 60 მილიონი ევროს ზარალი მიიღეს.

რა შეიძლება იყოს გამოსავალი

ფეხბურთის მენეჯმენტის ოლიგარქიული მოდელი უკრაინაში მრავალი წლის განმავლობაში ჭარბობს. თუმცა, 2014 წლიდან უკრაინულ ფეხბურთში მომხდარმა ტრანსფორმაციებმა საბოლოოდ შეიძლება შეცვალოს თამაშის წესები მთელი სექტორისთვის და გამოიწვიოს მისი შემდგომი თანდათანობითი აღორძინება.

ფინანსური ოპტიმიზაცია არის ერთ-ერთი ინსტრუმენტი, რომელიც გრძელვადიან პერსპექტივაში შეიძლება დაეხმაროს უკრაინულ ფეხბურთს სიცოცხლეში დაბრუნებაში. დენის ბოსიანოკი, უკრაინული ფეხბურთის კომენტატორი, მხარს უჭერს, იმას, რომ ფეხბურთში არსებული ხელფასები შეესაბამებოდეს ქვეყანაში არსებულ რეალურ ვითარებას.

ანდრეი კოვალენკო, „ბიზნეს კაპიტალისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში პროგნოზირებს, რომ სრული დეოლიგარქიზაცია და დრამატული ცვლილებები უკრაინაში ფეხბურთის მენეჯმენტის ღრმა ფესვებში მდგომარეობს, იგი არის მთავარი წინაპირობა იმისთვის, რომ ქვეყანაში ფეხბურთმა დაიწყოს აღმასვლა. თავდაპირველად, ამან შეიძლება გამოიწვიოს პროფესიონალური ფეხბურთის სრული ვარდნა უკრაინაში. თუმცა, გრძელვადიან პერსპექტივაში ის გახსნის ახალ შესაძლებლობებს კლუბებისთვის, რომლებიც მრავალი წლის სტაგნაციის შემდეგ უნდა გააცნობიერონ, რომ მათი საშუალებით ცხოვრება ერთადერთი სწორი გზაა.

სიცოცხლისუნარიანობის აღდგენის შემდეგ, ახალი ინვესტორები, ადგილობრივ ხელისუფლებასთან და საზოგადოებებთან, ისევე როგორც ფეხბურთის პროფესიონალ მენეჯერებთან ერთად, უნდა გახდნენ ის ძალა, რომელიც კლუბებს დაეხმარება გადარჩენაში და განვითარებაში. ამასთან, რომ ეს რეალობად იქცეს, ქვეყნის საერთო ეკონომიკური მდგომარეობა ასევე მნიშვნელოვნად უნდა გაუმჯობესდეს და კლანური-ოლიგარქიული სისტემის უარყოფას ქვეყნის სოციალურ-პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ამ მხრივ.

ფეხბურთის მენეჯმენტის გერმანულ მოდელს შეუძლია ამ სიტუაციაში, გარკვეული მაგალითის მიცემა. გერმანიის კანონის თანახმად, კლუბის აქციონერების მინიმუმ 51% მფლობელები, გარკვეული განსაკუთრებული გამონაკლისით, უნდა იყოს სპორტული თემები და ფეხბურთის მოყვარულები. ეს მინიმუმამდე ამცირებს მაგნატების შანსს, მათ შორის ქვეყნის გარეთაც, შევიდნენ გერმანიის ფეხბურთში და დაამყარონ კონტროლი კლუბებზე. ამის საწინააღმდეგოდ, პროფესიონალი ფეხბურთის მენეჯერების ჩართულობასთან ერთად, ეს ასტიმულირებს გონივრულ ეკონომიკურ პოლიტიკას, რაც საშუალებას გაძლევთ მოგება მიიღოთ ფეხბურთის ორგანიზაციიდან, კლუბის განვითარებაში შემდგომი ინვესტიციებით. ამგვარმა მოდელმა უკვე გაამართლა: გერმანიის ბუნდესლიგა ტოპ 5 ევროპულ ლიგაში მესამე ადგილზეა შემოსავალების მიღების ოდენობით (2017 წელს 2 მილიარდი 799 ათასი ევრო), და იგი ოდნავ ჩამორჩება ესპანურ „ლა ლიგას“.

ამრიგად, უკრაინული ფეხბურთის ოლიგარქიული მენეჯმენტიდან ბიზნეს მოდელზე გადასვლა, ქვეყანაში ცხოვრების დონის ზრდასთან ერთად, შეიძლება გახდეს ისეთი ფაქტორი, რომელიც შეცვლის თამაშის წესებს და შეუწყობს ხელს ფეხბურთის აღორძინებას.

ეს სტატია პირველად გამოქვეყნდა UkraineWorld- ში.

ავტორი: კონსტანტინ რომაშკო

ანალიტიკოსი და ჟურნალისტი ინტერნიუს-უკრაინასა და UkraineWorld- ში.

https://ukraineworld.org/articles/ukraine-explained/you-can-learn-lot-about-ukraine-watching-its-football?fbclid=IwAR20Ypi7MOBg7x21ha2Ro-Sdo6cOUA-kTMi2DooV3OEr99vW08KTn4LMXI8

 

ბიზნეს ნიუსი

პოპულარული

« სექტემბერი 2019 »
ორ სამ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვ
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

ჩვენ შესახებ

საინფორმაციო სააგენტო
“ნიუსდეი”
შეიქმნა მედია-ჰოლდინგ
“სტარვიზია”-ს
ბაზაზე.
ქართულ ინტერნეტ სივრცეში... ვრცლად

კონტაქტი

შპს "ნიუს დეი საქართველო"

მის: ლეჩხუმის ქ. 43

ტელ: (+995 32) 257 91 11

ფოსტა: avtandil@yahoo.com

 

 

სოციალური